Taalkeuze


325 JAAR WAALSE KERK ARNHEM

“Enchanté de faire votre connaissance, pasteur Vernejou,”

zo maakten in 1684 in de goede stad Arnhem het consistoire (kerkenraad) en de leden van de Eglise Wallonne d’Arnhem kennis met hun  eerste eigen predikant. Dat klinkt nogal vormelijk. Maar zo  zijn Fransen bij de eerste kennismaking, toen en nu nog steeds. Toch zullen die woorden vol vreugde zijn uitgesproken. Hun eerste eigen predikant! Daniel Vernejou was Hugenoot en predikant die op zijn vlucht uit Frankrijk eerst in Antwerpen was neergestreken, vervolgens de Waalse Kerk van Rotterdam had gediend, waarna hij naar Arnhem was gekomen.Tien jaar later nam hij een beroep naar Hamburg aan.


Nu zijn er van de tientallen Waalse kerkgemeentes die in de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw in ons land bestonden, nog veertien over, waaronder die van Arnhem-Nijmegen. Gemeenschappelijke kenmerken: de cultes (kerkdiensten) worden in het Frans gehouden, de paroisses zijn te klein voor een volledige predikantsplaats dus delen ze hun pasteurs met elkaar, samen vormen ze  een classis binnen de PKN.


Tal van Hugenoten hadden have en goed bij hun soms overhaaste vlucht uit Frankrijk moeten achterlaten. Maar zoals emigranten in alle tijden en van over de hele wereld waren ze ondernemende mensen en hadden daarom succes in hun nieuwe vaderland. Het duurde niet lang voordat een deel van de adel en het patriciaat,  die traditiegetrouw Frans spraken, deel van de Waalse kerken gingen uitmaken. Dit elitaire trekje is intussen wel verdwenen. Het zijn nu voormalige ‘expats’, Nederlanders die voor hun werk in een Frans sprekend buitenland hebben gewoond, immigranten uit Franssprekende gebieden en liefhebbers van de Franse taal en cultuur, die het ledenbestand vormen.


De Waalse kerkgemeente van Arnhem-Nijmegen vierde op 13 september 2009 haar 325-jarig bestaan.


Waarom een jubileumviering?

Dankbaarheid aan God voor deze aaneengesloten lange tijd waarin het Evangelie aan immigranten en andere Nederlanders van vorige eeuwen in hun meest vertrouwde taal kon worden doorgegeven, is dat al niet een reden om dit jubileum te vieren? Maar behalve  terugzien in dankbaarheid  willen we ook vooruitzien in vertrouwen. Onze kerkgemeenschap is nu nog maar heel klein. We hopen en vertrouwen erop dat onze jubileumviering ook potentiële leden (membres) of vrienden (amis) opmerkzaam maakt op ons bestaan. Veel Nederlandse kerkgangers gaan regelmatig naar Frankrijk, voor werk, vakantie, en ook om te wonen in een eigen huis. Het geeft een heel bijzonder gevoel ook gewoon in Arnhem een plek te hebben waar je die taal en sfeer kunt proeven in een Franse kerkdienst. In een kleine gemeente waar je elkaar goed kent en vriendschappen sluit. Nu en dan met elkaar in ons intieme kerkje eet op een agape (vriendschapsmaaltijd). Voor mensen die al lid zijn van een kerkgemeente is dit niet bedoeld als vervanging van de eigen kerkgemeente, maar als een aanvulling.


Nederlands

Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat op de jubileumdag Frans- en niet-Franssprekenden  welkom zijn. Daarom zal de gehele dag, ook in de kerkdienst en het Ronde Tafel gesprek, Nederlands de voertaal zijn. De conversatie voor en na een Waalse kerkdienst gaat doorgaans toch al in het Nederlands.


Identiteit

In het programma van de jubileumviering op 13 september 2009 had onder de prikkelende gespreksleiding van oud-PGA voorzitter Elfriede ter Schegget  een drietal interessante persoonlijkheden antwoord proberen te geven op de vraag naar de Identiteit van de Waalse kerk. Is bijv. de Franse taal een zodanige bindende factor dat je daarmee een kerkgemeente op de been houdt? Voegt de Waalse kerk iets wezenlijks toe aan ons kerkelijk landschap? Die vragen zullen ook in de kerkdienst doorklinken. En op de receptie, waar we vertegenwoordigers van andere kerken, gemeentebestuur, politieke partijen en zomaar geïnteresseerden hopen te ontmoeten.


Toekomst

De Kerk als instituut kan niet bestaan zonder regels en voorschriften en ontkomt daardoor niet aan het lot van iedere organisatie: vroeg of laat dreigt ze een doel op zichzelf te worden. “Zou Jezus zich thuis voelen in de Sint Pieter van Rome of in de protestantse Crystal Cathedral van Los Angeles?” De vraag stellen is haar beantwoorden. Nee, de pracht en praal, de rituelen en het ceremonieel, de donderende orgels, hoezeer alles ook doortrokken van zinvolle symboliek, zouden hem, de eenvoudige Jood, waarschijnlijk zeer doen schrikken. Was hij immers niet zelf de pleitbezorger geweest van een puur, een tot op de kern gezuiverd Jodendom ? 
Iedere Kerk zal zich telkens weer moeten afvragen of zij wel puur is gebleven, of juist weer moet worden, om nog toekomst te hebben. Een jubileum is daarvoor een goede gelegenheid.

De toekomst van het instituut Kerk is ongewis. Zo ook die van de Waalse kerk. De toekomst van God, de Levende, de Eeuwige, is dat niet. En dat is ons geluk.

Geschiedenis2

De Waalse Kerk is gebouwd in de eerste helft van de 15e eeuw. Het gebouw is opgetrokken in Gotische stijl en had voor 1860 een tussenverdieping, rustende op tweemaal vier pilaren.


Het is het enige overblijfsel van een klooster, dat zich rondom deze kapel uitstrekte. Dit klooster van de zusters des Gemene Leven was aan Maria gewijd en werd geïnspireerd door de Moderne Devotie, waarvan Geert Groote (1340-1384) de grondlegger was. De zusters verhuizen in 1428 naar een plaats buiten de stad, Bethanië. In datzelfde jaar wordt het klooster betrokken door de Agnietenzusters.

Over het religieuze leven van deze zusters was tot voor kort helemaal niets bekend. Pas recent is van een paar belangrijke handschriften komen vast te staan dat deze zijn geschreven in het Arnhemse klooster. Langs de omweg van de studie van de Arnhemse handschriften verdwijnen de nevelen van de tijd die het leven van de Agnieten verhulden.

Langzamerhand ontdekken we dat het Agnietenklooster niet zomaar een klooster was, maar een centrum van intens beleefde mystiek en spiritualiteit.

In de vroege zestiende eeuw kwam hier gepassioneerde mystiek tot bloei na het kille ascetisme en moralisme van de vijftiende eeuw. Sint Agnes was een oase van verstilde inkeer in een tijd dat godsdiensttwisten het land in de greep hielden. Het geestelijk leven in Sint Agnes stond op zo'n hoog peil dat het een inspiratie vormde voor groepen van bevlogen religieuzen elders in de Zuidoostelijke Nederlanden en het aangrenzende Rijnland.

De geleefde spiritualiteit van vrouwen in Arnhem genoot de aandacht en bescherming van mannelijke voorvechters van Katholieke Hervorming tot in Den Bosch en Keulen toe. De teksten die in Sint Agnes werden geproduceerd en de mystieke cultuur die ze genereerden, vormen sinds kort het onderwerp van een onderzoek dat aan de universiteiten van Antwerpen en Leuven wordt uitgevoerd.

Toen de reformatie zijn intrede deed en het Calvinisme grote invloed kreeg, braken er voor de kloosterzusters moeilijke tijden aan. Ze mochten geen erediensten meer houden, geen nieuwe zusters aannemen en het was verboden een habijt te dragen. Om het verlaten van het klooster te stimuleren kregen zusters, die wel wilden trouwen maar niet over voldoende geldmiddelen beschikten, een premie van het stadsbestuur!

In 1636 is het klooster uitgestorven. De lege gebouwen worden aan de bewoners van het St. Catharinagasthuis toegewezen. Dit gasthuis, in de Bakkerstraat gelegen, was te klein en bouwvallig geworden. De St. Agnietenkapel heet nu Gasthuiskerk.

In de voormalige kloostergebouwen worden niet alleen bejaarden gehuisvest, maar ook gewonde soldaten en lijders aan de pest. Aan arme vreemdelingen op doorreis geeft men onderdak.

Vanaf 1751 houdt de Waals-Hervormde Gemeente van Arnhem (opgericht 1684) haar diensten in deze kerk. Van 1794 tot 1797 en in 1813 wordt de kerk ingericht als hospitaal. In 1860 besluit de kerkeraad van de Waals-Hervormde Gemeente de kerk aan te kopen. Door sloop van de belendende percelen komt de kapel vrij te staan. Een belangrijke en ingrijpende verbouwing o.l.v. architect Eberson vindt plaats.

Aan de zijde van het koor wordt een achthoekige consistoriekamer gebouwd. Door een dubbele deur achter de preekstoel komt men in de kerk. De buitenzijde van de kerk wordt bepleisterd. Het kerkgebouw ondergaat sindsdien geen grote wijzigingen tot het bombardement van september 1944 het verandert in een ruïne. Slechts de muren blijven overeind.

Toch besluit men het te restaureren, waarbij de voorgevel in de stijl van de Delftse school wordt opgebouwd.

Aan de rechterkant van het gebouw is in het metselwerk van de kloostermoppen de doorgang tot de kloostergang nog te onderscheiden.

 

Waalse kerkgemeente

Waalse kerk gemeente

Meer dan 325 jaar welkom in de Waalse Kerk Arnhem ….

Aan het begin van de 16e eeuw zijn de eerste Waalse gemeenten ontstaan in de Republiek der   Zeven Verenigde Nederlanden. De Reformatie had veel aanhangers gevonden in de Waalse   provincies van de Zuidelijke Nederlanden. Deze Franssprekende volgelingen van de leer van   Calvijn werden onderdrukt en vervolgd.   Zij vluchtten naar het Noorden, waar zij hoopten hun geloof in alle vrijheid te kunnen belijden.   De oudste Waalse Kerk is die van Middelburg (1574).
Binnen 25 jaar zagen een veertigtal kerken het licht.
  Als gevolg van de herroeping van het Edict van Nantes kwam er vanaf 1685   een tweede instroom van bijna 100.000 vluchtelingen uit Frankrijk, de hugenoten, de gelederen van de reeds gevestigde kerken en kwamen er nog eens bijna dertig kerken bij. De vluchtelingen, die zich in Arnhem hadden gevestigd, verzochten al in de 16e eeuw bij de Magistraat (stadsbestuur) om een Franse predikant.

Er werd besloten dat Ds. Phrygius van de Nederduits Hervormde Gemeente zou preken in de Franse taal.  Het viel Ds. Phrygius niet mee te preken in een vreemde taal en al spoedig verzocht hij van deze functie ontheven te worden.
Hierop wordt Ds. Daniël Vernejou uit Bergerac (Dordogne) beroepen en op 23 maart 1684 bevestigd in zijn ambt als eerste dominee van de Waals Hervormde Gemeente van Arnhem.De magistraat, de Staten van het Veluws Kwartier
en de Rekenkamer dragen bij in de stichting en instandhouding van de Waalse Gemeente. Vertegenwoordigers van deze organisaties hadden dan ook zitting in de kerkenraad. Het stadsbestuur was de réfugiés zeer gunstig gezind.
De Walen mochten de Broerenkerk, die tot het Minnebroedersklooster behoorde, voor hun diensten gebruiken. Ze kregen de benodigde boeken, kussens en stoven, Zelfs het meubilair werd hersteld.

Een Franse bijbel werd geschonken door een lid van het bestuurscollege. In 1751 moeten de Walen plaats maken voor een regiment Zwitsers van luitenant-generaal de Sturler. De Broerenkerk wordt garnizoenskerk. De Waalse gemeente verhuist naar de Gasthuiskerk in de Beekstraat. Daar houdt zij na ruim 250 jaar nog kerkdiensten in de Franse taal. Tegenwoordig vormen de Waalse Kerken een aparte Classis in het grote geheel van de Protestante Kerk Nederland (PKN).

Depuis plus de 325 années l’Eglise Wallonne d’Arnhem vous accueille….

Au début du 16ème siècle les premières Eglises Wallonnes virent jour dans les Provinces Unies.La Réformation eut trouvé beaucoup de fidèles francophones dans la Wallonie des Pays sud. Ces «partisans» de la doctrine de Calvin furent poursuivis et opprimés, et s’enfuient au Nord dans l’espoir y trouver la liberté pour confesser leur foi. La première Eglise Wallonne date de 1574, à Middelbourg.

Et en un quart de siècle, une quarantaine d’autres Eglises s’y ajoutèrent. Suite à la révocation de l’Edit de Nantes en 1685 par le roi Louis XIV, une seconde vague de réfugiés français,environ 100.000 huguenotes, vinrent grossir les rangs des Eglises déjà constituées et fondèrent près d’une trentaine d’autres Eglises. Ceux des réfugiés installés à Arnhem, prièrent le Magistrat d’Arnhem d’installer un pasteur francophone. Le pasteur Phrygius de la «Nederduits Hervormde Gemeente» vint prêcher dans la langue française, mais très vite, -cette tâche étant trop compliquée- il présenta sa démission. Ensuite le pasteur Daniël Vernejou de Bergerac (Dordogne) fut appelé et installé dans son ministère
le 23 mars 1684 comme 1er pasteur de l’Eglise Wallonne d’ Arnhem.Le Magistrat, les Etats du Quartier de la Veluwe
et le Cour des Comptes contribuèrent dans la fondation et la préservation de la Communauté Wallonne. Ces organisations furent donc représentées dans le Conseil presbytéral.Et la Municipalité ayant des bonnes intentions pour ces réfugiés, misent à leur disposition la «Broerenkerk» appartenant au Couvent des Minnebroeders. Gratuitement ils reçurent des livres, coussins et chauffe-pieds,
les meubles furent réparés, et une Bible en langue française fut faite cadeau par un membre du Collège des Régents. En 1751 les Wallons furent obliger de quitter ce temple pour un régiment des Suisses sous le lieutenant-général Sturler. L’Eglise Wallonne déménagea au Gasthuiskerk dans le Beekstraat. Après plus de 250 ans, ce temple est toujours le lieu de rencontre pour les cultes en français.

Waarom bestaan er nog altijd 14 Waalse kerkgemeenten in ons land?

Blijkbaar zijn er mensen die hun geloofsbelevenis willen verbinden met hun liefde voor de franse taal. Bijvoorbeeld hier wonende Fransen of mensen afkomstig uit een ander Franstalig land, eigenaren van een vakantiehuis in Frankrijk of andere vakantievierders met een voorkeur voor dat land en die hun Frans op velerlei manieren (ook in de kerk) willen onderhouden, mensen die vroeger in Frankrijkof in een Franstalig land hebben gewerkt en gewoond, leden van de Alliance Française etc.Terugblikkend op haar rijke verleden en volledig in de 21e eeuw staand, wil de Waalse gemeente zich in de tijd voor de maatschappij openstellen in haar manier van denken, en zeggen en het beleven van het christelijk geloof.

Essentieel is daarbij een groot belang hechten aan kritisch denken, de diversiteit van meningen respecteren, en aan gastvrijheid. De Waalse Kerk Arnhem is volledig geïntegreerd in haar adoptieland en er is veelvuldige samenwerking met allochtone en autochtone kerken,zoals o.a. de gemeenschappelijke zomerdiensten, tijdens het winterseizoen 4KWart, en de samenwerking met de Migrantenkerk. Twee maal per maand komt de gemeente in de Franse kapel bijeen, een van de oudste monumenten van Arnhem.De Franstalige kerkdiensten vinden plaats op de 4de zondag van de maand om 16:45 uur. Vaak heeft deze viering een speciaal karakter in de vorm van een vesper, muzikale omlijsting bij een bezinningsmoment, een spreker over een sociaal onderwerp dat verbintenis heeft met ons geloof. Na de diensten onderstreept het samenzijn rond een kopje koffie of een glaasje wijn, soms met een «agape»maaltijd, de saamhorigheid in kleine kring.

Aujourd’hui les Eglises Wallonnes s’inscrivent dans un ensemble plus large, celui de la Protestantse Kerk Nederland (PKN), dans laquelle elle forme la Classe Wallonne .Pourquoi 14 Eglises Wallonnes sont toujours représentées aux Pays Bas ?

Les assistants aux cultes et autres rencontres veulent lier leur conviction de foi à leur affection pour la langue française. Nous rencontrons dans nos églises des Français ou d’autres personnes provenant d’un pays francophone, et qui habitent notre pays ; d’autres passent quelques temps de leur vie en France, -possèdent dans ce pays leur 2ème maison- et préfèrent entretenir leur connaissance de la langue à plusieurs manières, donc aussi par les cultes et le contact avec notre Eglise.D’autres ont demeuré et travaillé en France ou dans un pays de langue française, ou sont membres de l’Alliance Française. Son riche passé et résolument engagées dans le 21ème siècle, les Eglises Wallonnes se veulent aujourd‘hui ouverte à la société contemporaine et aux façons de penser, dire et vivre la foi chrétienne.
Points essentiels : une importance prioritaire à la réflexion critique, à la diversité d’opinion et à l’accueil. Cette église wallonne d’Arnhem s’est intégrée dans le pays d’adoption et les interactions entre les Eglises autochtones et allochtones sont multiples, voir notre collaboration aux cultes d’été et (en hiver) 4KWart, et avec la Migrantenkerk. Un des plus vieux monuments de la ville d’Arnhem, la «Fransche Kapel» rassemble deux fois par mois la communauté wallonne :


Chaque 4ème dimanche à 16h45 a lieu une célébration avec un caractère spécial, p.e. des vêpres,
ou un moment de recueillement autour des intermezzos musicaux, un invité sur un sujet social lié à notre foi. Après les cultes les moments du «café ou boisson d’amitié», quelquefois avec un repas «agape» soulignent le caractère familial de notre petit cercle.

 

De stichting

Toren waalse kerk ArnhemSinds april 2007 bestaat er de Stichting tot beheer en exploitatie van de Waalse Kerk te Arnhem. De stichting stelt zich ten doel om de kerk, naast de godsdienstoefeningen, een ruimere functie te geven in de lokale gemeenschap, met in acht name van de oorspronkelijke bestemming van het gebouw. Tevens ontfermt de stichting zich over het beheer van het gebouw. Dat betekent dat zij er oog voor heeft dat dit bijzondere monument in goede staat blijft, maar dat het zo nodig aangepast wordt aan de wensen van de huidige tijd. Te denken valt daarbij aan goede isolatie en ruimere toiletmogelijkheden. Daartoe zal zij de benodigde financiën trachten bijeen te brengen.

In de stichting hebben onder andere zitting vertegenwoordigers van de Waalse Gemeente en de Doopsgezinde Gemeente. Laatst genoemde maakt ook gebruik van het Waalse kerk gebouw. De Waalse Kerk aan de Gasthuisstraat is een echt Monument met een lange bewogen geschiedenis. De bestaande grondvesten gaan terug tot de middeleeuwen toen de zusters Agnieten in 1404 op deze plaats een klooster stichtten en het huidige kerkgebouw de kapel van dit klooster werd. De zusters konden, gescheiden van de gewone parochianen, boven op het balkon de eredienst volgen De gewone burgers moesten de mis beneden in de kerkzaal volgen.

Onze stichting wil de Waalse kerk behouden voor de erediensten, maar daarnaast het in gotische stijl opgetrokken monumentale gebouw een plaats geven in het culturele en maatschappelijke leven van Arnhem. De bestemming wordt niet gewijzigd, maar aangevuld. Het doel is de prachtige ruimte optimaal te benutten zodat zoveel mogelijk mensen ervan kunnen genieten bij concerten, optredens en tentoonstellingen .

In 2009 heeft de stichting de voorgevel en de klokkentoren van de kerk laten restaureren en het houtwerk laten schilderen. Het natuursteen van de gevel was onder invloed van regen, wind en luchtverontreiniging ernstig aangetast en de voegen tussen de stenen diep uitgesleten.

 

De Waalse Kerk te Arnhem..

Waalse Kerk ArnhemIn het centrum van Arnhem staat een prachtig, eeuwenoud kerkje dat eigendom is van de Waalse Gemeente te Arnhem. Zij houdt daar al eeuwenlang haar Franstalige kerkdiensten.

De geschiedenis van het kerkje gaat echter veel verder terug en wel tot in de Middeleeuwen. Toen was het de kapel van een klooster, waar zusters des Gemene Leven (Moderne Devotie) en later de Agnietenzusters gehuisvest waren. De oude bebouwing rondom is verdwenen en nu staat het kerkje op een lommerrijk pleintje aan de Beekstraat.

Naast de kerkdiensten leent het gebouw zich uitmuntend voor allerlei andere activiteiten als concerten, lezingen, tentoonstellingen, huwelijken enzovoort.Het kerkje heeft een intieme, warme uitstraling, een uitstekende akoestiek en een prachtig König orgel (1777).

 

Waalse Kerk Arnhem
Gasthuisstraat 1
6811 BS Arnhem